#เรื่องราวของวินัยบัญญัติ ในวินัยปิฎก ตอน #อนิยตกัณฑ์ #อนิยต ๒ สิกขาบท

 

อนิยตกัณฑ์ อนิยต ๒ สิกขาบท ความหมายของ "อนิยต" คำว่า "อนิยต" แปลว่า "ยังไม่แน่นอน" หรือ "ยังไม่กำหนดแน่ชัด" หมายถึงอาบัติที่ ยังไม่อาจวินิจฉัยได้ทันทีว่าเป็นอาบัติประเภทใด จนกว่าจะมีการสอบสวนข้อเท็จจริงอย่างละเอียด อนิยตมีเพียง ๒ สิกขาบท และทั้งสองสิกขาบทเกิดจากกรณีที่พระภิกษุอยู่กับสตรีในสถานที่ลับตา ซึ่งอาจเป็นเหตุให้เกิดความสงสัยหรือถูกกล่าวหาได้ พระพุทธองค์มิได้ทรงวินิจฉัยลงโทษโดยอาศัยเพียงคำกล่าวหา แต่ทรงกำหนดให้พิจารณาจาก คำให้การของภิกษุ คำกล่าวของอุบาสิกาผู้มีศรัทธาและน่าเชื่อถือ พยานหลักฐานและพฤติการณ์แวดล้อม องค์ประกอบแห่งอาบัติตามพระวินัย จึงนับเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงถึง ความรอบคอบและความยุติธรรม ในการพิจารณาคดีของพระสงฆ์ อนิยตสิกขาบทที่ ๑ เรื่องการนั่งในที่ลับตากับสตรีตามลำพัง ภูมิหลัง ในสมัยพุทธกาล มีภิกษุบางรูปเข้าไปนั่งสนทนากับสตรีเพียงลำพังในสถานที่ปกปิดสายตาของผู้อื่น แม้จะไม่มีผู้เห็นเหตุการณ์ทั้งหมด แต่มีอุบาสิกาผู้มีศรัทธาและน่าเชื่อถือพบเห็นพฤติการณ์ดังกล่าว จึงเกิดความสงสัยว่าอาจมีการล่วงละเมิดพระวินัย พระพุทธองค์ทรงเห็นว่า การอยู่ในสถานการณ์เช่นนี้อาจนำไปสู่ข้อครหาและความเสื่อมศรัทธา จึงทรงบัญญัติสิกขาบทเพื่อให้มีการสอบสวนอย่างเป็นธรรม เนื้อเรื่อง ครั้งหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปนั่งอยู่กับสตรีตามลำพังในสถานที่ที่บุคคลภายนอกไม่สามารถมองเห็นได้ อุบาสิกาผู้มีศรัทธา มีศีล และเป็นผู้พูดความจริง ได้พบเห็นเหตุการณ์ดังกล่าว แล้วกราบทูลต่อพระสงฆ์ว่า ภิกษุรูปนั้นอยู่กับสตรีในสถานที่ลับตา ซึ่งอาจมีการกระทำที่ผิดพระวินัย เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเรื่อง จึงมิได้ทรงตัดสินทันที แต่ทรงบัญญัติให้สอบสวนตามข้อเท็จจริง หากพิสูจน์ได้ว่ามีการล่วงละเมิด ก็ให้ลงอาบัติตามความผิดที่เกิดขึ้นจริง พระพุทธบัญญัติ พระพุทธองค์ทรงบัญญัติว่า "ภิกษุนั่งกับสตรีในที่ลับตา ซึ่งเหมาะแก่การร่วมประเวณี และอุบาสิกาผู้มีศรัทธาเห็นแล้วกล่าวหา เมื่อภิกษุรับตามข้อกล่าวหา ให้สงฆ์วินิจฉัยตามข้อเท็จจริงว่าเข้าข่ายปาราชิก สังฆาทิเสส หรือปาจิตตีย์ แล้วแต่กรณี" จึงเรียกว่า "อนิยต" เพราะยังไม่กำหนดแน่ว่าเป็นอาบัติประเภทใด จนกว่าจะสอบสวนเสร็จ หลักพระวินัย หลีกเลี่ยงการอยู่กับสตรีตามลำพังในสถานที่ลับตา ป้องกันข้อครหาและการเสื่อมศรัทธา ใช้พยานหลักฐานและการสอบสวนอย่างยุติธรรม ไม่ด่วนตัดสินโดยปราศจากข้อเท็จจริง ข้อคิดและคติธรรม พระพุทธองค์ทรงสอนว่า ผู้ปฏิบัติธรรมไม่เพียงต้องละเว้นความผิด แต่ยังต้องหลีกเลี่ยงเหตุแห่งความสงสัยด้วย เพราะแม้ผู้บริสุทธิ์ หากวางตนไม่เหมาะสม ก็อาจถูกครหาและทำให้ผู้อื่นเสื่อมศรัทธา หลักธรรมนี้สามารถนำมาใช้ในชีวิตประจำวันได้ คือ การหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่อาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิด และดำเนินชีวิตด้วยความโปร่งใส ตรวจสอบได้ อนิยตสิกขาบทที่ ๒ เรื่องการนั่งกับสตรีในสถานที่กึ่งลับกึ่งเปิด ภูมิหลัง แม้สถานที่บางแห่งจะมิได้ปิดมิดชิดเหมือนในสิกขาบทแรก แต่หากเป็นบริเวณที่ผู้คนมองเห็นได้ไม่ชัด หรือสามารถเกิดพฤติการณ์ที่ไม่เหมาะสมได้ ก็ยังอาจเป็นเหตุแห่งข้อครหา พระพุทธองค์จึงทรงบัญญัติสิกขาบทอีกข้อหนึ่ง เพื่อให้ครอบคลุมสถานการณ์เช่นนี้ เนื้อเรื่อง ภิกษุรูปหนึ่งนั่งสนทนากับสตรีในสถานที่ที่แม้ไม่ปิดมิดชิด แต่ค่อนข้างสงัด มีผู้คนผ่านไปมาน้อย อุบาสิกาผู้มีศรัทธาเห็นเหตุการณ์ จึงแจ้งต่อสงฆ์ว่าพฤติการณ์ดังกล่าวไม่เหมาะสม เมื่อสอบสวนแล้ว หากพบว่าไม่มีการล่วงละเมิดร้ายแรง ก็ให้ลงอาบัติตามที่ข้อเท็จจริงปรากฏ มิใช่ตัดสินว่าเป็นความผิดร้ายแรงโดยอัตโนมัติ พระพุทธบัญญัติ พระพุทธองค์ทรงบัญญัติว่า "ภิกษุนั่งกับสตรีในสถานที่ไม่ลับสนิท แต่เป็นที่อาจเกิดข้อครหาได้ หากอุบาสิกาผู้มีศรัทธากล่าวหา และภิกษุรับตามข้อกล่าวหา ให้สงฆ์วินิจฉัยว่าเป็นสังฆาทิเสสหรือปาจิตตีย์ ตามข้อเท็จจริง" ต่างจากอนิยตข้อแรก ตรงที่สถานที่ไม่ถึงกับเหมาะแก่การร่วมประเวณี จึงไม่มีโอกาสวินิจฉัยถึงขั้นปาราชิก หลักพระวินัย สำรวมระวังในการติดต่อกับสตรี ไม่อยู่ในสถานที่ที่อาจก่อให้เกิดข้อครหา พิจารณาคดีด้วยหลักฐาน มิใช่อคติ รักษาศรัทธาของพุทธบริษัท ข้อคิดและคติธรรม อนิยตสิกขาบทที่ ๒ สอนให้เห็นว่า ความโปร่งใสเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุด ผู้ปฏิบัติธรรมควรวางตนในลักษณะที่ผู้อื่นสามารถตรวจสอบได้ และไม่สร้างเงื่อนไขให้เกิดความเข้าใจผิด หลักธรรมนี้ยังใช้ได้กับทุกคนในสังคม ไม่ว่าจะเป็นผู้บริหาร ครู นักการเมือง หรือผู้ปฏิบัติงานในองค์กรต่าง ๆ เพราะความน่าเชื่อถือมิได้เกิดจากการกล่าวอ้างว่าตนบริสุทธิ์ แต่เกิดจากการประพฤติตนอย่างเปิดเผย ซื่อตรง และหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่อาจนำไปสู่ความคลางแคลงใจ สรุปหมวดอนิยต อนิยตทั้ง ๒ สิกขาบท เป็นพระวินัยที่สะท้อนพระปรีชาญาณของพระพุทธเจ้าในการพิจารณาคดีด้วยความรอบคอบและเป็นธรรม มิได้ทรงตัดสินจากคำกล่าวหาเพียงอย่างเดียว แต่ทรงกำหนดให้สอบสวนข้อเท็จจริงอย่างละเอียด แล้วจึงวินิจฉัยอาบัติตามองค์ประกอบแห่งความผิด สาระสำคัญของหมวดอนิยต คือ การรักษาความบริสุทธิ์ทั้งในความประพฤติและในภาพลักษณ์ ผู้ปฏิบัติธรรมพึงหลีกเลี่ยงทั้งการทำผิดและการวางตนที่อาจก่อให้เกิดข้อครหา เพื่อธำรงศรัทธาของพุทธบริษัทและความมั่นคงแห่งพระพุทธศาสนา --------------------------------------------- บทสวดปาฏิโมกข์ อนิยต ๒ อิเม โข ปะนายัส๎มันโต เท๎ว อะนิยะตา ธัมมา อุทเทสัง อาคัจฉันติ. ๑. โย ปะนะ ภิกขุ มาตุคาเมนะ สัทธิง เอโก เอกายะ ระโห ปะฏิจฉันเน อาสะเน อะลังกัมมะนิเย นิสัชชัง กัปเปยยะ , ตะเมนัง สัทเธยยะวะจะสา อุปาสิกา ทิส๎วา ติณณัง ธัมมานัง อัญญะตะเรนะ วะเทยยะ ปาราชิเกนะ วา สังฆาทิเสเสนะ วา ปาจิตติเยนะ วา , นิสัชชัง ภิกขุ ปะฏิชานะมาโน ติณณัง ธัมมานังอัญญะตะเรนะ กาเรตัพโพ ปาราชิเกนะ วา สังฆาทิเสเสนะ วา ปาจิตติเยนะ วา , เยนะ วา สา สัทเธยยะวะจะสา อุปาสิกา วะเทยยะ , เตนะ โส ภิกขุ กาเรตัพโพ , อะยัง ธัมโม อะนิยะโต. ๒. นะ เหวะ โข ปะนะ ปะฏิจฉันนัง อาสะนัง โหติ นาลังกัมมะนิยัง , อะลัญจะ โข โหติ มาตุคามัง ทุฏฐุลลาหิ วาจาหิ โอภาสิตุง , โย ปะนะ ภิกขุ ตะถารูเป อาสะเน มาตุคาเมนะสัทธิง เอโก เอกายะ ระโห นิสัชชัง กัปเปยยะ , ตะเมนัง สัทเธยยะวะจะสา อุปาสิกา ทิส๎วา ท๎วินนัง ธัมมานัง อัญญะตะเรนะ วะเทยยะ สังฆาทิเสเสนะ วา ปาจิตติเยนะ วา , นิสัชชัง ภิกขุ ปะฏิชานะมาโน ท๎วินนัง ธัมมานัง อัญญะตะเรนะ กาเรตัพโพสังฆาทิเสเสนะ วา ปาจิตติเยนะ วา , เยนะ วา สา สัทเธยยะ วะจะสา อุปาสิกา วะเทยยะ , เตนะ โส ภิกขุ กาเรตัพโพ , อะยัมปิ ธัมโม อะนิยะโต. อุททิฏฐา โข อายัส๎มันโต เท๎ว อะนิยะตา ธัมมา . ตัตถายัส๎มันเต ปุจฉามิ. กัจจิตถะ ปะริสุทธา ? ทุติยัมปิ ปุจฉามิ. กัจจิตถะ ปะริสุทธา ? ตะติยัมปิ ปุจฉามิ. กัจจิตถะ ปะริสุทธา ? ปะริสุทเธตถายัส๎มันโต , ตัส๎มา ตุณ๎หี , เอวะเมตัง ธาระยามิ. อะนิยะตุทเทโส นิฏฐิโต.  คำแปล พระภิกขุปาฏิโมกข์ อนิยตุทเทส ( อนิยต ๒) ท่านทั้งหลาย ธรรมชื่อ อนิยต๒เหล่านี้แล ย่อมมาสู่อุทเทส.   ๑. อนึ่ง ภิกษุใดผู้เดียวสำเร็จการนั่งในที่ลับ คือในอาสนะกำบัง พอจะทำการได้กับมาตุคามผู้เดียว.อุบาสิกามีวาจาที่เชื่อได้ เห็นภิกษุกับมาตุคาม นั้นนั่นเทียว พูดขึ้นด้วยธรรม๓ประการอย่างใดอย่างหนึ่ง คือด้วยปาราชิกก็ดี ด้วยสังฆาทิเสสก็ดี ด้วยปาจิตตีย์ก็ดี ภิกษุปฏิญญาซึ่งการนั่ง พึงถูกปรับด้วยธรรม๓ ประการ คือด้วยปาราชิกบ้าง ด้วยสังฆาทิเสสบ้าง ด้วยปาจิตตีย์บ้าง อีกอย่างหนึ่ง อุบาสิกามีวาจาที่เชื่อได้นั้น กล่าวด้วยธรรมใด ภิกษุนั้นพึงถูกปรับด้วยธรรมนั้น นี้ธรรมชื่อ อนิยต   ๒. อนึ่ง สถานที่ไม่เป็นที่กำบังอะไรเลย ไม่พอที่จะทำกรรม (คือ การเสพเมถุน) ได้ แต่พอเป็นที่จะพูดเคาะมาตุคาม ด้วยวาจาชั่วหยาบได้อยู่ และภิกษุใดผู้เดียว สำเร็จการนั่งในที่ลับกับด้วยมาตุคามผู้เดียว ในอาสนะมีรูปอย่างนั้น อุบาสิกามีวาจาที่เชื่อได้เห็นภิกษุกับมาตุคามนั้นนั่นแล้ว พูดขึ้นด้วยธรรม ๒ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่ง คือด้วยสังฆาทิเสส ก็ดี ด้วยปาจิตตีย์ก็ดี ภิกษุปฏิญญาซึ่งการนั่ง พึงถูกปรับด้วยธรรม ๒ ประการ คือด้วยสังฆาทิเสสบ้าง ด้วยปาจิตตีย์บ้าง อีกอย่างหนึ่ง อุบาสิกามีวาจาที่เชื่อได้นั้นกล่าวด้วยธรรมใด ภิกษุนั้นพึงถูกปรับด้วยธรรมนั้น แม้ธรรมนี้ก็ชื่อ อนิยต. ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมชื่ออนิยต ๒ ข้าพเจ้าได้แสดงขึ้นแล้วแล ข้าพเจ้าถามท่านทั้งหลาย ในเรื่องนั้น ท่านทั้งหลาย เป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ.ข้าพเจ้าถาม แม้ครั้งที่ ๒ ท่านทั้งหลาย เป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ.ข้าพเจ้าถาม แม้ครั้งที่ ๓ ท่านทั้งหลาย เป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ ? ท่านทั้งหลาย เป็นผู้บริสุทธิ์แล้วในเรื่องนี้เพราะฉะนั้น จึงนิ่ง ข้าพเจ้าทรงความนี้ไว้ด้วยอย่างนี้   อนิยตุทเทส จบ ======================= ประวัติผู้รวบรวมและเรียบเรียง พลเรือตรี รองศาสตราจารย์ ทองใบ ธีรานันทางกูร “จากวิถีแห่งธรรม สู่เกียรติภูมิราชนาวี และปราชญ์ผู้รังสรรค์ปัญญา” เส้นทางแห่งธรรมและพื้นฐานการศึกษา (ต้นกล้าแห่งปัญญา) ชีวิตเริ่มต้นอย่างเรียบง่าย ณ ผืนแผ่นดินเมืองสี่แคว จังหวัดนครสวรรค์ ภายหลังสำเร็จการศึกษาชั้นประถมปีที่ ๔ ท่านได้ก้าวเข้าสู่ร่มกาสาวพัสตร์ตั้งแต่อายุ ๑๒ ปี สั่งสมบารมีธรรมและวิชาความรู้ยาวนานถึง ๑๓ ปี ในระหว่างนั้นท่านไม่เพียงศึกษาทางธรรมจนสอบได้ เปรียญธรรม ๙ ประโยค อันเป็นวิทยฐานะสูงสุดของคณะสงฆ์ไทย แต่ยังมุมานะสอบเทียบวุฒิทางโลกจนสำเร็จการศึกษาชั้นสูงสุด (ม.ศ. ๕) และคว้าปริญญาพุทธศาสตรบัณฑิต (เกียรตินิยมอันดับสอง) จากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร.) ก้าวสู่โลกกว้างและความเป็นเลิศทางวิชาการ (มหาปัญญาไร้พรมแดน) หลังลาสิกขาเพื่อแสวงหาความรู้ในระดับสากล ท่านได้เดินทางไปศึกษายังต่างแดนจนสำเร็จปริญญาโท (M.A. in Political Science) จากมหาวิทยาลัยปัญจาบ ประเทศอินเดีย ต่อมาในขณะรับราชการทหารเรือ ท่านได้รับทุนอันทรงเกียรติจากกองทัพเรือให้ไปศึกษาต่อ ณ สถาบันระดับโลกอย่าง London School of Economics and Political Science (LSE) มหาวิทยาลัยลอนดอน ประเทศอังกฤษ จนสำเร็จปริญญา M.Phil ทางด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ด้วยวิทยานิพนธ์อันโดดเด่นเรื่องนโยบายต่างประเทศไทยต่ออินโดจีน ในระหว่างอยู่ ณ ต่างประเทศ ท่านยังได้สร้างเกียรติประวัติด้วยการดำรงตำแหน่งอุปนายกสามัคคีสมาคม และเป็นบรรณาธิการวารสารสำคัญในพระบรมราชูปถัมภ์ ทั้งยังได้รับเกียรติให้เป็นอาจารย์พิเศษสอนภาษาไทย ณ SOAS มหาวิทยาลัยลอนดอน นับเป็นการเผยแผ่วัฒนธรรมไทยในดินแดนตะวันตกอย่างสง่างาม เกียรติภูมิราชนาวีและบทบาทครูผู้สร้างคน (ประทีปแห่งวิชาการ) เมื่อกลับสู่มาตุภูมิ ท่านได้ทุ่มเทแรงกายแรงใจในฐานะอาจารย์ประจำกองวิชากฎหมายและสังคมศาสตร์ โรงเรียนนายเรือ ผลิตศิษย์ในราชนาวีรุ่นแล้วรุ่นเล่า จนได้รับพระราชทานยศเป็น พลเรือตรี และตำแหน่งทางวิชาการเป็น รองศาสตราจารย์ ทางความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ นอกจากนี้ ท่านยังได้รับเชิญเป็นอาจารย์พิเศษในสถาบันชั้นนำอีกมากมาย ทั้งมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร.) ศูนย์ฝึกพาณิชย์นาวี, วิทยาลัยเทคโนโลยีสยาม, และมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย (มมร.)   บทสรุปแห่งชีวิต (วิถีแห่งความเรียบง่าย) ภายหลังเกษียณอายุราชการและการอุทิศตนให้แก่งานสอนในระดับบัณฑิตศึกษา ท่านได้เลือกกลับสู่ความสงบเรียบง่ายในฐานะ “ชาวสวน” ผู้มีธรรมะเป็นเครื่องนำทาง พำนักอยู่ ณ จังหวัดนนทบุรี ปราจีนบุรี และนครสวรรค์ ตามวิถีแห่ง “บุญนำพา” โดยยังคงมุ่งมั่นรังสรรค์ผลงานวิชาการและบทเรียนภาษาบาลี เพื่อเป็นวิทยาทานแก่ศิษย์และพุทธศาสนิกชนสืบไป   ===================================== สำหรับท่านที่สนใจEbookที่มีเนื้อหาหลายหมวดหมู่ ของสำนักพิมพ์ทองใบ คลิกที่ลิงก์นี้ได้เลยครับ